Cùng một số tiền, cùng một dự án, nhưng hai hình thức pháp lý khác nhau đặt bạn ở hai vị trí hoàn toàn khác khi dự án gặp khó. Đây là chi tiết mà rất nhiều nhà đầu tư không để ý cho tới lúc cần tới nó.
Góp vốn nghĩa là gì
Bạn trở thành chủ sở hữu một phần của doanh nghiệp thực hiện dự án. Tiền của bạn thành vốn chủ sở hữu, và bạn hưởng phần lợi nhuận tương ứng.
Đổi lại, bạn đứng sau mọi chủ nợ trong thứ tự thanh toán. Nếu dự án đổ, ngân hàng và các nhà cung cấp được trả trước; phần còn lại mới chia cho người góp vốn.
Cho vay nghĩa là gì
Bạn là chủ nợ. Doanh nghiệp có nghĩa vụ trả gốc và lãi theo hợp đồng, bất kể dự án lãi hay lỗ.
Vị trí này an toàn hơn về thứ tự thanh toán, nhưng nó chỉ mạnh khi bên vay có khả năng trả. Một hợp đồng vay với một công ty không tài sản chỉ là một lời hứa được viết trang trọng.
Có bảo đảm hay không
Đây mới là câu hỏi quyết định, quan trọng hơn cả việc góp vốn hay cho vay. Khoản vay có thế chấp bằng tài sản cụ thể khác hẳn khoản vay không có gì bảo đảm.
Hãy hỏi: tài sản bảo đảm là gì, đang được định giá bao nhiêu, ai giữ quyền ưu tiên đầu tiên trên tài sản đó. Nếu ngân hàng đã đứng đầu hàng, vị trí của bạn yếu hơn nhiều so với vẻ ngoài của chữ có thế chấp.
Chương trình định cư nói gì
Đây là chỗ hai mục tiêu có thể xung đột. Nhiều chương trình yêu cầu vốn phải chịu rủi ro, nghĩa là không được có bảo đảm hoàn vốn chắc chắn.
Lý do là chính sách: nước đó muốn tiền thật sự đi vào nền kinh tế và chịu rủi ro như mọi khoản đầu tư khác. Một cấu trúc quá an toàn cho bạn có thể khiến hồ sơ định cư bị từ chối.
Nghịch lý phải chấp nhận
Bạn muốn an toàn tài chính, nhưng chương trình đòi rủi ro. Nghĩa là bạn không thể tối ưu cả hai, và việc cố làm điều đó thường dẫn tới một cấu trúc trông an toàn trên giấy mà không đứng vững khi bị soi.
Cách xử lý thực tế: chấp nhận rủi ro ở mức chương trình yêu cầu, rồi giảm rủi ro bằng chất lượng dự án chứ không bằng điều khoản hợp đồng.
Quyền đi kèm từng hình thức
Người góp vốn thường có quyền dự họp, quyền xem báo cáo tài chính, và quyền biểu quyết ở mức nhất định. Người cho vay có quyền theo hợp đồng, thường hẹp hơn nhưng rõ ràng hơn.
Hãy đọc kỹ phần quyền của bạn. Với nhiều cấu trúc, nhà đầu tư định cư được xếp vào loại có phần vốn nhưng gần như không có quyền quản trị, và điều đó cần được biết trước.
Thuế khác nhau
Lợi nhuận từ góp vốn và lãi từ cho vay thường chịu thuế khác nhau, ở cả nước đầu tư lẫn Việt Nam. Chênh lệch này có thể đáng kể trên nhiều năm.
Hãy hỏi tư vấn thuế trước khi chốt cấu trúc. Đây là loại tính toán làm trước thì rẻ, làm sau thì không sửa được.
Cấu trúc hỗn hợp
Một số dự án dùng cấu trúc kết hợp: một phần góp vốn, một phần cho vay. Điều này có thể hợp lý nhưng nó cũng làm hồ sơ phức tạp hơn.
Với hồ sơ định cư, phức tạp thường đồng nghĩa với nhiều câu hỏi hơn. Hãy chắc rằng cấu trúc phức tạp ấy có lý do thật, không phải để làm đẹp một trong hai mục tiêu.
Khi hai cấu trúc cùng tồn tại trong một dự án
Có dự án nhận vốn của nhà đầu tư định cư theo một hình thức, còn vốn của nhà đầu tư thương mại theo hình thức khác có bảo đảm tốt hơn. Hai nhóm không đứng cùng hàng.
Hãy hỏi thẳng dự án có những nhóm nhà đầu tư nào và điều kiện của từng nhóm. Biết mình đứng ở đâu so với người khác trong cùng dự án là thông tin không kém phần quan trọng so với con số lợi nhuận.
Câu hỏi cuối trước khi ký
Nếu dự án phá sản vào tháng thứ mười tám, tôi đứng thứ mấy trong hàng đòi tiền, và có bao nhiêu tài sản đứng trước tôi. Hãy yêu cầu trả lời bằng văn bản.
Câu trả lời cho câu hỏi này nói lên nhiều về cả cấu trúc lẫn về sự trung thực của bên bán. Người tránh trả lời đang cho bạn một câu trả lời.
Hỏi đáp
Hình thức nào được chương trình ưa hơn?
Tuỳ chương trình. Hãy đọc quy định cụ thể vì một số nơi chỉ chấp nhận góp vốn, số khác chấp nhận cả hai.
Có thể vừa góp vốn vừa yêu cầu bảo đảm không?
Thường không, vì bảo đảm mâu thuẫn với yêu cầu vốn chịu rủi ro. Cấu trúc như vậy dễ bị cơ quan bác.
Tôi có được xem báo cáo tài chính hằng năm không?
Hãy đưa quyền này vào hợp đồng chứ đừng giả định là có. Nhiều cấu trúc không cho nhà đầu tư nhỏ quyền đó.
Khoản vay có lãi suất cao thì tốt hơn phải không?
Không hẳn. Lãi suất cao thường phản ánh rủi ro cao. Với mục tiêu định cư, an toàn quan trọng hơn lãi.
