Có một cách đọc hợp đồng rất nhanh mà hiệu quả bất ngờ: đếm số nghĩa vụ cụ thể của mỗi bên. Nếu phía bạn có hai mươi nghĩa vụ còn phía họ có ba, bạn đã biết mình đang ở đâu trong quan hệ này mà chưa cần đọc chi tiết.
Quyền thông tin
Quyền cơ bản nhất và hay bị thiếu nhất. Hợp đồng nên ghi rõ bạn được nhận báo cáo gì, bao lâu một lần, và nội dung tối thiểu gồm những mục nào.
Không có điều khoản này, bạn hoàn toàn phụ thuộc vào thiện chí của dự án. Và thiện chí thường giảm đúng vào lúc dự án gặp khó, tức lúc bạn cần thông tin nhất.
Báo cáo nên gồm gì
Tiến độ thực tế so với kế hoạch, số vốn đã giải ngân và dùng vào đâu, số lao động hiện có, và các thay đổi quan trọng về pháp lý hoặc tài chính.
Hãy yêu cầu báo cáo có số liệu chứ không phải mô tả. Một bản tin nhiều ảnh đẹp không phải báo cáo.
Quyền được thông báo thay đổi
Nếu dự án thay đổi quy mô, đổi chủ sở hữu, đổi đơn vị vận hành, hay thay đổi kế hoạch sử dụng vốn, bạn nên được thông báo trong một thời hạn cụ thể.
Một số thay đổi lớn nên cần sự đồng ý của nhà đầu tư. Hãy xem hợp đồng có phân loại thay đổi nào cần đồng ý và thay đổi nào chỉ cần thông báo.
Điều khoản chấm dứt
Ba tình huống phải được nói rõ: hồ sơ định cư của bạn bị từ chối, dự án không triển khai được, và bạn muốn rút vì lý do cá nhân.
Với mỗi tình huống, hợp đồng phải trả lời: bạn nhận lại bao nhiêu, trong bao lâu, và theo thủ tục nào. Thiếu bất kỳ vế nào trong ba vế đó thì điều khoản ấy không dùng được.
Luật áp dụng và nơi giải quyết tranh chấp
Đây là điều khoản ít ai đọc và quan trọng bậc nhất. Nếu tranh chấp phải giải quyết tại toà án ở một nước xa với luật bạn không biết, chi phí thực tế để đòi quyền có thể vượt cả số tiền tranh chấp.
Hãy hỏi luật sư về tính thực tế của điều khoản này: từ Việt Nam, tôi khởi kiện theo cách nào và tốn khoảng bao nhiêu. Câu trả lời thường làm người ta nhìn hợp đồng khác đi.
Trọng tài hay toà án
Trọng tài thương mại thường nhanh hơn và phán quyết dễ được công nhận ở nhiều nước. Nhưng chi phí trọng tài cao và không phù hợp với tranh chấp nhỏ.
Hãy xem điều khoản chỉ định tổ chức trọng tài nào, ở đâu, bằng ngôn ngữ gì. Ba chi tiết này quyết định bạn có thật sự dùng được cơ chế đó hay không.
Điều khoản miễn trừ trách nhiệm
Hãy tìm những câu bắt đầu bằng bên B không chịu trách nhiệm trong trường hợp. Đọc kỹ danh sách đó, vì nó vẽ ra chính xác những rủi ro bạn đang nhận.
Một danh sách miễn trừ rất dài là dấu hiệu cần chú ý. Nó có nghĩa là gần như mọi kết cục xấu đều đã được loại khỏi trách nhiệm của bên kia.
Những gì bạn có thể đàm phán
Nhiều nhà đầu tư nghĩ hợp đồng là bản in sẵn không đổi được. Thực tế các điều khoản về quyền thông tin, về thời hạn hoàn vốn và về ngôn ngữ hợp đồng thường đàm phán được.
Hãy thử. Phản ứng của họ với đề nghị hợp lý cũng là một phép thử về cách họ sẽ hành xử sau này.
Quyền khi dự án đổi chủ
Doanh nghiệp nhận vốn có thể được bán lại hoặc sáp nhập trong nhiều năm tới. Hợp đồng nên nói rõ quyền và nghĩa vụ có chuyển sang chủ mới hay không.
Với hồ sơ định cư, việc đổi chủ giữa chừng có thể ảnh hưởng tới điều kiện của chương trình. Hãy hỏi luật sư di trú về điểm này trước khi ký, không phải sau khi việc đã xảy ra.
Bản tiếng Việt
Nếu hợp đồng chỉ có bản tiếng nước ngoài, hãy yêu cầu bản dịch và ghi rõ trong hợp đồng rằng bản nào có giá trị pháp lý khi hai bản khác nhau.
Ký một văn bản bạn không đọc được là rủi ro lớn nhất trong toàn bộ quá trình, và nó hoàn toàn tránh được bằng một khoản chi nhỏ cho dịch thuật.
Hỏi đáp
Họ nói hợp đồng mẫu không sửa được thì sao?
Với dự án nhiều nhà đầu tư thì điều này có thể đúng cho phần lớn điều khoản. Nhưng hãy yêu cầu làm rõ bằng văn bản những gì chưa rõ, đó là việc luôn làm được.
Có cần luật sư đọc hợp đồng không?
Rất nên, và nên là luật sư tại nước áp dụng luật của hợp đồng. Chi phí rất nhỏ so với số vốn.
Phụ lục có giá trị như hợp đồng không?
Có nếu được dẫn chiếu và ký kèm. Hãy yêu cầu đủ mọi phụ lục được nhắc tới trong hợp đồng.
Ký điện tử có giá trị không?
Tuỳ luật áp dụng, nhiều nước công nhận. Hãy giữ bản đã ký kèm bằng chứng về quá trình ký.
