Bảo lãnh, bảo hiểm, cam kết, thư bảo đảm. Bốn chữ này đều nghe rất chắc chắn trong một buổi giới thiệu dự án. Giá trị thật của chúng thì chênh lệch rất lớn, và khoảng cách ấy chỉ hiện ra khi bạn cần dùng tới.
Nguyên tắc để đánh giá tất cả
Một cơ chế bảo vệ chỉ mạnh bằng ba thứ: ai đứng ra bảo vệ, họ có tài sản gì, và bạn đòi bằng cách nào nếu họ không thực hiện.
Hãy áp ba câu hỏi này lên mọi cam kết bạn nghe thấy. Cơ chế nào không trả lời đủ ba câu thì không nên được tính vào khi ra quyết định.
Bảo lãnh ngân hàng
Đây là cơ chế mạnh nhất trong danh sách, vì ngân hàng có tài sản và có nghĩa vụ pháp lý rõ ràng. Nhưng nó cũng hiếm gặp trong đầu tư định cư vì chi phí cao.
Nếu được chào cơ chế này, hãy yêu cầu xem chính thư bảo lãnh và xác minh trực tiếp với ngân hàng phát hành. Đọc kỹ điều kiện kích hoạt và thời hạn hiệu lực.
Thế chấp tài sản
Mạnh nếu tài sản có thật, được định giá độc lập, và bạn đứng ở vị trí ưu tiên đầu tiên. Yếu nếu ngân hàng đã đứng trước hoặc tài sản khó bán.
Hãy tra đăng ký giao dịch bảo đảm để biết ai đã đăng ký quyền trên tài sản đó và theo thứ tự nào. Thông tin này thường công khai ở nhiều nước.
Ký quỹ
Bảo vệ tốt cho giai đoạn đầu, trước khi tiền được giải ngân. Nhưng nó không bảo vệ gì sau khi tiền đã vào dự án.
Hãy xác định rõ ký quỹ bảo vệ bạn trong giai đoạn nào, và đừng nhầm nó với một cơ chế bảo vệ cho toàn bộ thời gian đầu tư.
Bảo hiểm
Có sản phẩm bảo hiểm cho một số rủi ro cụ thể, nhưng phạm vi thường hẹp hơn nhiều so với ấn tượng ban đầu. Hãy đọc phần loại trừ trước phần quyền lợi.
Ba câu hỏi: ai là người được bảo hiểm, sự kiện nào kích hoạt chi trả, và ai quyết định sự kiện đó đã xảy ra. Nếu bên quyết định lại liên quan tới dự án, giá trị bảo hiểm giảm mạnh.
Cam kết của công ty mẹ
Thường được nêu như một bảo đảm. Nó chỉ có giá trị nếu công ty mẹ có tài sản thật và nếu bạn khởi kiện được tại nơi họ đăng ký.
Một công ty mẹ đăng ký ở nơi khó tiếp cận về pháp lý thì cam kết ấy gần như không thi hành được. Hãy hỏi luật sư về tính thực tế của việc đòi.
Thư bảo đảm của cá nhân
Chủ dự án ký cam kết cá nhân đôi khi mạnh hơn cam kết của một pháp nhân trống. Nhưng nó phụ thuộc vào tài sản cá nhân của người đó và khả năng thi hành.
Hãy hỏi tài sản đó nằm ở nước nào. Một cam kết cá nhân của người có tài sản ở một nước xa và khó kiện là một cam kết trên giấy.
Cơ chế mạnh nhất không nằm trong hợp đồng
Đó là chất lượng của dự án và uy tín của người vận hành. Không điều khoản nào bù được cho một dự án tồi, và một dự án tốt thì ít khi cần tới các điều khoản đó.
Hãy dồn công sức vào khâu chọn, không phải vào khâu đàm phán bảo đảm. Đây là điều mà các nhà đầu tư có kinh nghiệm đều nói giống nhau.
Cẩn thận với chữ bảo đảm
Trong tiếng Việt, bảo đảm và bảo lãnh hay được dùng lẫn, và trong tài liệu dịch thì càng dễ nhầm. Hai khái niệm này có giá trị pháp lý rất khác nhau.
Hãy đọc bản gốc hoặc hỏi luật sư về đúng thuật ngữ pháp lý được dùng, thay vì dựa vào bản dịch tiếp thị. Một chữ dịch thoáng có thể làm bạn hiểu sai toàn bộ mức độ bảo vệ mình đang có.
Ghi lại đánh giá của bạn
Với mỗi cơ chế được chào, hãy ghi một dòng: ai bảo vệ, bằng tài sản gì, đòi ở đâu, và bạn đánh giá mạnh hay yếu.
Bảng này giúp bạn tránh cảm giác an tâm giả do một danh sách dài các cơ chế nghe hay tạo ra. Bốn cơ chế yếu cộng lại vẫn là bốn cơ chế yếu.
Hỏi đáp
Dự án nói có bảo hiểm cho nhà đầu tư, tôi nên hỏi gì?
Xin xem hợp đồng bảo hiểm, xác minh với công ty bảo hiểm, và đọc kỹ phần loại trừ trách nhiệm.
Cam kết của bên thứ ba có cần công chứng không?
Nên có, và nên có ý kiến luật sư về khả năng thi hành tại nước liên quan.
Nhiều cơ chế bảo vệ thì tốt hơn phải không?
Không nhất thiết. Một cơ chế mạnh tốt hơn bốn cơ chế yếu. Hãy đánh giá từng cái thay vì đếm số lượng.
Chương trình yêu cầu vốn chịu rủi ro thì còn bảo vệ được gì?
Bạn vẫn có thể yêu cầu minh bạch thông tin, quyền báo cáo và cơ chế giải quyết tranh chấp rõ ràng. Những thứ đó không mâu thuẫn với yêu cầu chịu rủi ro.
