Không sai sót nào trong danh sách này đến từ ý định gian lận. Chúng đến từ một điều đơn giản hơn nhiều: không biết rằng nghĩa vụ ấy tồn tại. Và đó cũng là lý do chúng lặp lại ở gia đình này sang gia đình khác.
Sai sót một: không khai thu nhập ở Việt Nam
Tiền cho thuê nhà, lãi tiết kiệm, cổ tức từ doanh nghiệp trong nước. Người ta nghĩ đã nộp thuế ở Việt Nam rồi thì không liên quan tới nước mới.
Nhưng nếu bạn là đối tượng cư trú thuế ở nước mới, bạn phải kê khai thu nhập toàn cầu. Đã nộp ở Việt Nam thì được khấu trừ, nhưng vẫn phải khai.
Sai sót hai: bỏ sót kê khai tài khoản
Tài khoản tiết kiệm mở từ mười năm trước, số dư không lớn, không phát sinh gì. Người ta không nghĩ tới nó khi kê khai.
Nhưng nghĩa vụ kê khai dựa trên việc sở hữu chứ không dựa trên phát sinh. Và mức phạt cho việc không khai thường tính theo giá trị tài sản, không theo số thuế thiếu.
Sai sót ba: nhầm tình trạng cư trú thuế
Có thẻ thường trú nên nghĩ mình là đối tượng cư trú thuế ở đó, hoặc ngược lại, giữ quốc tịch Việt Nam nên nghĩ vẫn nộp thuế ở Việt Nam.
Cả hai đều là suy luận từ nhầm lẫn giữa hai khái niệm. Hệ quả là khai nhầm nơi, hoặc không khai ở đâu cả, và sai sót kéo dài nhiều năm trước khi lộ ra.
Sai sót bốn: bỏ qua năm chuyển tiếp
Năm rời Việt Nam thường có nghĩa vụ ở cả hai nơi. Nhiều người chỉ khai ở một bên, hoặc không khai ở đâu vì nghĩ mình đang ở giữa.
Năm chuyển tiếp là năm phức tạp nhất và là năm nên có tư vấn. Đây cũng là năm mà một sai sót có thể tạo ra vấn đề kéo dài nhiều năm sau.
Sai sót năm: không giữ chứng từ thuế đã nộp
Thuế bị khấu trừ tại nguồn ở nước đầu tư, hoặc thuế đã nộp ở Việt Nam, đều được khấu trừ khi khai ở nơi cư trú. Nhưng chỉ khi bạn có chứng từ.
Không giữ nghĩa là nộp thuế hai lần cho cùng một khoản. Đây là mất mát thuần tuý và hoàn toàn tránh được bằng một thư mục lưu giấy tờ.
Điểm chung của cả năm
Tất cả đều bắt nguồn từ việc không ai nói cho bạn biết. Không có cơ quan nào gửi thư nhắc người mới sang về nghĩa vụ thuế của họ.
Vì vậy trách nhiệm tìm hiểu thuộc về bạn, và thời điểm tốt nhất là năm đầu tiên, khi chưa có lịch sử vi phạm nào.
Cách khắc phục khi đã sai
Nhiều nước có cơ chế khai bổ sung tự nguyện với mức phạt nhẹ hơn đáng kể, dành cho người chủ động khai trước khi bị phát hiện.
Cửa sổ này đóng lại ngay khi cơ quan thuế liên hệ với bạn. Nên nếu bạn nghi mình có sai sót, hãy hỏi kế toán thuế ngay thay vì chờ xem.
Sai sót thứ sáu ít được nhắc
Dùng kế toán ở Việt Nam để khai thuế cho nước mới, hoặc ngược lại. Mỗi bên làm đúng phần mình biết và không ai nhìn thấy phần giao nhau giữa hai hệ thống.
Phần giao nhau ấy chính là nơi sai sót sinh ra: khấu trừ thuế đã nộp, áp dụng hiệp định, xác định cư trú thuế trong năm chuyển tiếp. Hãy có ít nhất một người nhìn được cả hai phía.
Đừng tự sửa một mình
Khai bổ sung sai cách có thể làm tình hình xấu hơn, nhất là khi liên quan tới nhiều năm và nhiều nước. Đây là việc nên có người chuyên môn dẫn.
Hãy chọn người am hiểu cả hai hệ thống. Kế toán chỉ biết một bên thường bỏ sót đúng phần nằm giữa, và phần nằm giữa mới là chỗ sai sót phát sinh.
Dạy cả nhà một thói quen nhỏ
Mỗi khi ai đó trong nhà mở một tài khoản, nhận một khoản thu nhập mới, hay bán một tài sản, hãy ghi một dòng vào một tệp chung: ngày, việc gì, ở nước nào.
Cuối năm, tệp đó chính là đầu vào cho buổi rà soát. Nó thay thế cho việc cố nhớ lại mười hai tháng, và nó bắt được đúng những khoản mà người ta hay quên.
Việc nên làm mỗi năm
Một buổi rà soát cuối năm: thu nhập phát sinh ở đâu, tài sản nằm ở đâu, số ngày ở mỗi nước, và các nghĩa vụ kê khai của năm.
Một buổi mỗi năm là đủ để một gia đình bình thường giữ mọi thứ đúng. Và nó rẻ hơn rất nhiều so với việc dọn dẹp ba năm sai sót cùng lúc.
Hỏi đáp
Tôi sai mấy năm rồi thì bị phạt nặng lắm không?
Tuỳ nước và tuỳ việc bạn chủ động khai hay bị phát hiện. Chủ động luôn nhẹ hơn đáng kể.
Cơ quan thuế có tự phát hiện được không?
Ngày càng dễ nhờ cơ chế trao đổi thông tin tài chính giữa các nước. Đừng dựa vào giả định rằng họ không biết.
Sai sót thuế có ảnh hưởng tới hồ sơ định cư không?
Có thể, nhất là khi xin gia hạn hoặc xin quốc tịch. Nhiều nước hỏi về việc tuân thủ thuế.
Nên tìm kế toán thuế ở đâu?
Ưu tiên người hành nghề tại nước bạn cư trú và có kinh nghiệm với khách hàng có tài sản ở nước ngoài.
