Cùng một khoản thu nhập bị hai nước cùng đòi thuế là tình huống hoàn toàn có thật, và nó xảy ra thường xuyên với người vừa định cư. Có cơ chế xử lý, nhưng nó không tự động áp dụng — bạn phải làm thủ tục để được hưởng.
Vì sao xảy ra
Mỗi nước có quyền đánh thuế theo hai cơ sở: thu nhập phát sinh trên lãnh thổ của mình, và thu nhập toàn cầu của người cư trú thuế tại mình.
Khi bạn cư trú thuế ở nước A nhưng có thu nhập phát sinh ở nước B, cả hai đều có cơ sở để đánh thuế cùng một khoản. Đây không phải lỗi của ai mà là kết quả của hai hệ thống độc lập.
Hiệp định song phương làm gì
Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa hai nước phân định quyền đánh thuế cho từng loại thu nhập: tiền lương, cổ tức, lãi vay, tiền cho thuê bất động sản, lợi nhuận từ chuyển nhượng vốn.
Với mỗi loại, hiệp định nói nước nào được đánh thuế, hoặc cả hai được nhưng với giới hạn. Đây là lý do bạn phải xác định đúng loại thu nhập của mình trước khi tra.
Hai phương pháp xử lý
Phương pháp khấu trừ: nước cư trú vẫn tính thuế trên thu nhập toàn cầu, nhưng cho trừ phần thuế bạn đã nộp ở nước kia. Bạn chỉ nộp phần chênh nếu thuế suất nơi cư trú cao hơn.
Phương pháp miễn trừ: nước cư trú không đánh thuế phần thu nhập đã chịu thuế ở nước kia, đôi khi vẫn tính vào để xác định thuế suất. Hiệp định của từng cặp nước quy định dùng phương pháp nào.
Không tự động
Đây là điểm quan trọng nhất. Để được hưởng, bạn phải nộp hồ sơ đề nghị áp dụng hiệp định, kèm chứng từ.
Chứng từ cốt lõi là giấy chứng nhận cư trú thuế do cơ quan thuế nước bạn cư trú cấp, cộng với chứng từ chứng minh đã nộp thuế ở nước kia. Không có hai thứ này thì hiệp định không giúp gì cho bạn.
Giấy chứng nhận cư trú thuế
Hãy xin giấy này cho từng năm, ngay trong năm đó hoặc đầu năm sau. Xin lại cho một năm đã lâu thường khó hơn nhiều.
Giấy có thời hạn và thường chỉ có giá trị cho năm được ghi. Với người có thu nhập ở hai nước hằng năm, đây là việc lặp lại mỗi năm chứ không làm một lần.
Giữ chứng từ nộp thuế
Tờ khai đã nộp, thông báo thuế, biên lai nộp tiền, và bản dịch công chứng nếu cần. Cả gói này là cơ sở để được khấu trừ ở nước kia.
Hãy lưu theo năm và theo nước. Với người có thu nhập ở hai nơi trong nhiều năm, cách tổ chức này là thứ giữ cho mọi việc không rối.
Không phải cặp nước nào cũng có hiệp định
Nếu giữa hai nước không có hiệp định, bạn có thể bị đánh thuế hai lần thật sự, trừ khi luật trong nước của một bên có cơ chế giảm trừ đơn phương.
Hãy kiểm tra điều này khi chọn nước định cư, nhất là nếu bạn dự định giữ nguồn thu nhập đáng kể ở Việt Nam. Đây là yếu tố ít ai đưa vào bảng so sánh nhưng nó ảnh hưởng thật.
Loại thu nhập quyết định cách xử lý
Thu nhập từ bất động sản thường bị đánh thuế ở nơi có bất động sản. Cổ tức và lãi thường bị đánh thuế ở cả hai nhưng với mức trần. Tiền lương thường theo nơi làm việc.
Vì vậy hãy phân loại thu nhập của bạn trước, rồi tra từng loại. Áp một quy tắc chung cho mọi khoản là cách tạo ra sai sót.
Đừng chờ tới mùa quyết toán
Nhiều quyết định chỉ tối ưu được trước khi giao dịch xảy ra: bán tài sản vào năm nào, nhận cổ tức vào thời điểm nào, chuyển tiền trước hay sau khi đổi cư trú thuế.
Tới kỳ quyết toán thì mọi giao dịch đã xong và kế toán chỉ còn việc khai đúng những gì đã xảy ra. Hãy hỏi trước khi hành động, không phải sau.
Chi phí tư vấn là khoản đáng chi
Thuế quốc tế là lĩnh vực kỹ thuật và thay đổi theo từng cặp nước. Tự suy luận từ nguyên tắc chung gần như luôn dẫn tới sai sót.
Một buổi làm việc với kế toán thuế am hiểu cả hai hệ thống, trước khi phát sinh nghĩa vụ, thường tiết kiệm được nhiều lần chi phí của nó.
Hỏi đáp
Tôi đã nộp thuế ở Việt Nam thì có phải nộp lại ở nước kia không?
Tuỳ hiệp định và tuỳ loại thu nhập. Thường được khấu trừ phần đã nộp, nhưng phải làm thủ tục và có chứng từ.
Xin giấy chứng nhận cư trú thuế ở đâu?
Tại cơ quan thuế nơi bạn là đối tượng cư trú thuế. Thủ tục và thời gian tuỳ nước.
Tôi quên làm thủ tục của năm trước thì sao?
Nhiều nước cho kê khai bổ sung trong một thời hạn nhất định. Hãy hỏi kế toán thuế càng sớm càng tốt.
Hiệp định có áp dụng cho mọi loại thuế không?
Không, mỗi hiệp định liệt kê các loại thuế được điều chỉnh. Thuế tài sản và thuế thừa kế thường không nằm trong đó.
