Con số trong một bản kế hoạch kinh doanh có thể viết lại theo ý muốn. Lịch sử của những người viết ra chúng thì không. Vì vậy kiểm tra con người là phần thẩm định cho tỷ suất cao nhất, và nó nên diễn ra trước khi bạn đọc tới trang tài chính.
Bắt đầu từ đăng ký doanh nghiệp
Ở hầu hết các nước, thông tin đăng ký doanh nghiệp là công khai: người đại diện, cơ cấu sở hữu, ngày thành lập, vốn điều lệ, lịch sử thay đổi.
Ba điều cần nhìn: công ty thành lập bao lâu, đã đổi tên hay đổi chủ mấy lần, và những người đứng tên còn liên quan tới công ty nào khác. Việc đổi tên nhiều lần không phải bằng chứng của điều gì, nhưng nó là câu hỏi cần được trả lời.
Tra cứu pháp lý
Nhiều nước công khai danh sách vụ kiện dân sự và thương mại. Hãy tra tên công ty và tên người đứng đầu.
Một vụ kiện không nói lên nhiều, vì kinh doanh thì có tranh chấp. Một chuỗi vụ kiện với các nhà đầu tư cũ thì nói lên rất nhiều.
Lịch sử các dự án trước
Đây là thông tin có giá trị nhất và bạn phải hỏi thẳng: những dự án nào đã làm, bao nhiêu nhà đầu tư tham gia, bao nhiêu người đã được hoàn vốn đúng hạn, bao nhiêu hồ sơ định cư đã thành công.
Hãy yêu cầu con số cụ thể chứ không phải mô tả chung. Câu trả lời mơ hồ cho một câu hỏi cụ thể là một câu trả lời.
Nói chuyện với nhà đầu tư cũ
Đề nghị được kết nối với vài người đã tham gia dự án trước. Một chủ dự án làm ăn tử tế thường có người sẵn lòng nói chuyện.
Hãy hỏi những câu cụ thể: tiến độ có đúng cam kết không, thông tin có được cập nhật đều không, khi có vấn đề thì họ phản hồi thế nào. Đừng chỉ hỏi có hài lòng không.
Kinh nghiệm đúng ngành
Một chủ dự án giỏi bất động sản không tự động giỏi vận hành khách sạn hay nhà máy. Hãy xem đội ngũ có kinh nghiệm đúng lĩnh vực của dự án này không.
Nếu dự án thuê đơn vị vận hành bên ngoài, hãy kiểm tra chính đơn vị đó. Nhiều khi giá trị thật nằm ở nhà vận hành chứ không ở chủ đầu tư.
Phân biệt ba vai
Người bán hồ sơ cho bạn, chủ dự án, và đơn vị vận hành có thể là ba bên khác nhau. Đại lý môi giới nhận hoa hồng và họ không chịu trách nhiệm về dự án.
Hãy xác định rõ ai là ai và bạn đang ký hợp đồng với bên nào. Rất nhiều nhà đầu tư chỉ nói chuyện với môi giới trong suốt quá trình và chưa bao giờ gặp chủ dự án.
Câu hỏi nên đặt trực tiếp
Ai chịu trách nhiệm nếu dự án không đạt mục tiêu việc làm. Tiền của tôi nằm ở tài khoản nào trước khi giải ngân. Nếu hồ sơ định cư của tôi bị từ chối thì quy trình hoàn vốn ra sao và mất bao lâu.
Hãy yêu cầu câu trả lời bằng văn bản và đối chiếu với hợp đồng. Câu trả lời miệng khác với hợp đồng là một tín hiệu nghiêm trọng.
Kiểm tra bên liên quan
Ngân hàng giữ tiền ký quỹ, đơn vị kiểm toán, hãng luật lập ý kiến pháp lý. Hãy xác minh cả ba là tổ chức có thật và đang thật sự tham gia.
Cách đơn giản: liên hệ trực tiếp với họ bằng thông tin liên lạc bạn tự tra được, không dùng số điện thoại in trong tài liệu của dự án.
Đi xem tận nơi nếu có thể
Một chuyến đi tới công trường hoặc cơ sở đang vận hành cho bạn thông tin mà không tài liệu nào thay được: tiến độ thật, quy mô thật, và cách đội ngũ làm việc.
Nếu không đi được, hãy nhờ người tại chỗ tới xem và chụp ảnh có dấu thời gian. Đừng chỉ dựa vào ảnh do chính dự án cung cấp.
Ghi lại mọi thứ
Lưu mọi tài liệu nhận được kèm ngày, mọi trao đổi bằng văn bản, và ghi chép các buổi gặp. Nếu về sau có tranh chấp, đây là toàn bộ những gì bạn có.
Và nếu một lời hứa quan trọng chỉ được nói miệng, hãy gửi lại một email xác nhận nội dung đó. Việc họ có phản hồi xác nhận hay không cũng là một thông tin.
Hỏi đáp
Tôi ở Việt Nam thì tra cứu ở nước ngoài bằng cách nào?
Nhiều cơ quan đăng ký doanh nghiệp có cổng tra cứu trực tuyến. Với việc phức tạp hơn, hãy thuê một hãng luật tại nước đó làm báo cáo thẩm định.
Dự án được chính phủ phê duyệt thì có an toàn không?
Phê duyệt nghĩa là dự án đủ điều kiện của chương trình, không phải nhà nước bảo đảm bạn được hoàn vốn. Hai việc đó hoàn toàn khác nhau.
Môi giới giới thiệu có đáng tin không?
Họ có thể hữu ích nhưng lợi ích của họ gắn với việc bạn ký. Hãy có một người tư vấn mà bạn tự trả tiền và không nhận hoa hồng từ dự án.
Thuê thẩm định độc lập tốn bao nhiêu?
Tuỳ phạm vi nhưng thường rất nhỏ so với số vốn bạn sắp bỏ ra. Đây là khoản chi nên có trong ngân sách ngay từ đầu.
